Mnogość imion, pod którymi postać ta występuje w przekazach, sięga dziesiątek i każde z nich ukazuje odmienną stronę jej charakteru: wędrowca, władcy hali poległych, pana szubienicy czy mistrza mowy wiązanej. Ta obfitość nie jest wyłącznie ozdobą literacką, lecz wskazuje na to, że w różnych regionach północy kult tej postaci mógł przybierać odmienne formy. Dopiero późniejszy zapis połączył wszystkie te elementy w jedną biografię.

W opowieściach bóg nabywa wiedzę za konkretną cenę. Płaci oko za łyk wody z magicznego źródła pod drzewem, wisi dziewięć nocy na wietrznym drzewie przebity własną bronią, zdobywa miód poezji przez podstęp i ucieczkę w postaci ptaka. Wspólny motyw tych historii to wymiana coś za coś, często bolesna. Bóg taki nie jest prostym opiekunem, lecz osobą, która sama płaci i żąda odpłaty od innych.

Związek Odyna z wojną jest często błędnie rozumiany jako opieka nad walką jako rzemiosłem. W istocie, jest on bogiem decydującym o losie poległych i wyborze wojowników, którzy trafiają do jego hali. Choć przekaz na temat tej hali pochodzi z późnych źródeł, dawniejsze relacje przedstawiają Odyna raczej jako boga władców, poetów i przysięgi niż patrona każdego wojownika. Jego rola nie ogranicza się do wspierania zbrojnych ludzi północy; jest głęboko zakorzeniona w kulturze i społeczności, której strzegł.

Thor, bóg skandynawski, używa siły jako narzędzia porządku, nie przemocy dla własnego zysku. Jego wyprawy prowadzą na wschód do krainy olbrzymów i kończą się zwykle odzyskaniem utraconej rzeczy lub rozbiciem głowy przeciwnika. Thor podróżuje wozem zaprzężonym w kozły, a jego młot Mjölnir zwraca się ku niemu, wyznaczając granicę między bezpieczną przestrzenią domostwa a tym co poza nią. Gromy symbolizują turkot kół wozu bohatera.

Humor w opowieściach o bogach i olbrzymach pełni ważną rolę. Bóg może być ośmieszony, przegrywając z ukrytymi siłami, przebierając się czy nie potrafiąc podnieść kota, który okazuje się wężem opasującym świat. Śmiech nie umniejsza jego powagi, lecz pokazuje, że rywalizacja między bogami a olbrzymami jest zmienna i nigdy nie przesądzona, nawet dla najpotężniejszego z boskich istot.

Rola społeczna Thora różni się od roli Odyna. Ten pierwszy należy do gospodarza, rolnika, żeglarza i wolnego człowieka na zgromadzeniu, drugi bardziej do dworu, wodza i poety. Podział nie jest ostry, ale widać go w tym, kto komu stawia znaki i kto nosi jakie imię. Nazwiska i imiona z członem od jego imienia przetrwały na północy aż do dzisiaj, w mowie codziennej i w urzędowych papierach.

Bogini odróżnia się od Odyna przede wszystkim milczeniem na temat przyszłości. Jej wiedza pozostaje niejawna, podczas gdy on poszukuje informacji u zmarłych i płaci za nie. Zamiast pytać, ona po prostu wie, zachowując tę wiedzę dla siebie. Ten aspekt jej osobowości jest powtarzalny w kilku źródłach, choć nie został dokładnie wyjaśniony. Jej postać, oparta na przemilczanej mądrości, nie pasuje do tradycyjnego schematu bogini opiekuńczej, w którym jest czasem umieszczana przez nowsze opracowania.

Dom, małżeństwo i potomstwo są obszarem, w którym występuje najczęściej, i tu też pojawia się wrzeciono oraz prace związane z przędzeniem. Sceny z jej udziałem dotyczą zwykle spraw rodzinnych rozgrywanych na poziomie władzy: kogo wesprzeć w sporze o tron, jak przechytrzyć męża w zakładzie, jak ratować syna. Bogini ta działa przez umowę i podstęp, rzadziej przez siłę czy jawny nakaz.

Historia Baldra pokazuje granicę jej możliwości. Matka obchodzi cały świat i odbiera przyrzeczenie od rzeczy oraz istot, że nie zaszkodzą jej dziecku, pomija jedną roślinę i właśnie ona zabija. Opowieść nie mówi o karze ani o winie; mówi o tym, że przezorność nie wystarcza. Taki obraz stoi bliżej trzeźwego spojrzenia na los niż jakiejkolwiek pociechy, którą późniejsze streszczenia próbują tam wstawić.

Ręka włożona w pysk wilka jest jego najważniejszą sceną i wcale nie chodzi w niej o odwagę. Bogowie chcą związać zwierzę, zwierzę żąda zastawu, nikt inny nie chce ryzykować; Tyr wkłada dłoń, wiedząc, że umowa jest podstępem, i traci ją, gdy podstęp wychodzi na jaw. Cena zostaje zapłacona przez tego, kto ręczył, i to jest właściwie cała treść tej krótkiej opowieści.

Na północy, zgromadzenie wolnych ludzi stanowiło prawo. Skargi i ugody były przedstawiane przez jego członków. Bóstwo Tyra, związane z takim porządkiem, przypominało sąd polubowny niż sztywny kodeks. Imię Tyra powiązano z przysięgami i pojedynkami sądowymi, a jego znak łączył się z prawem do użycia miecza jako ostateczności w sporach nierozstrzygniętych przez zgromadzenie.

Miejsce, jakie zajmuje w zachowanych opowieściach, jest zaskakująco skromne. Występuje w kilku scenach, ginie podczas końca świata w walce z psem strzegącym bramy krainy zmarłych i poza tym niewiele o nim wiadomo. Językoznawstwo sugeruje jednak, że jego imię jest bardzo dawne i pokrewne słowu oznaczającemu boga w ogóle, więc bywa uznawany za postać zepchniętą w dół z dawniej znacznie wyższej pozycji.

Sny zapowiadające śmierć inicjują historię i skłaniają matkę do działania. Wszystkie przedmioty obiecują, że nie wyrządzą mu krzywdy, co prowokuje bogów do rzucenia w niego czymkolwiek. Jemioła, zbyt młoda, trafia w ręce niewidomego brata, który pod wpływem kierującej siły ciska nią i powala syna Odyna martwego pośród rodziny, w środku wspólnej zabawy. Nikt nie przewidział takiego rzutu.

Próba odzyskania zmarłego jest równie ważna jak sama śmierć. Posłaniec zjeżdża do krainy zmarłych i wraca z warunkiem: Baldr wróci, jeśli zapłacze po nim wszystko, co żyje. Płacze cały świat poza jedną olbrzymką, która odmawia, a odmowa ta bywa przypisywana Lokiemu w przebraniu. Warunek pozostaje niespełniony, zmarły zostaje na dole i porządek świata zaczyna się kruszyć od tego jednego wyłomu.

Wersje opowieści rozchodzą się mocniej, niż widać w streszczeniach. Duński zapis z przełomu dwunastego i trzynastego wieku przedstawia rzecz zupełnie inaczej: Baldr i jego zabójca są rywalami walczącymi o kobietę, obaj zachowują się jak wojownicy, nie ma niewinności ani pomyłki. Rozbieżność jest zbyt duża, aby uznać ją za wariant szczegółu; chodzi o dwie różne opowieści pod jednym imieniem. Wybór jednej z nich jest już interpretacją.

Czuwający jest unikalną postacią wśród bóstw północy, poświęcony wyłącznie czekaniu przy tęczowym moście. Śpi mniej niż ptaki, obserwując daleko w noc i dzień – widzi na sto mil. Słyszy wełnę rosnącą na owcach. Gdy wróg zaatakuje siedzibę bogów, tylko jego róg ukryty pod korzeniem drzewa zabrzmi dźwiękiem. Cała jego tożsamość skupia się wokół nieustającej czujności i gotowości na nadchodzące zdarzenia.

Dziewięć matek to zagadka, której źródła nie rozwiązują. Bywają nazywane siostrami i wiązane z falami morskimi, lecz przekaz mówi o tym skrótowo i bez wyjaśnienia. Podobnie ma się rzecz z jego wrogością wobec Lokiego: obaj mają zginąć z rąk siebie nawzajem, a jedna z zachowanych scen pokazuje ich walkę o naszyjnik w postaci fok, co brzmi jak resztka nieznanej nam opowieści.

Pochodzenie stanów społecznych bywa mu przypisywane w jednym wierszu. Bóg wędruje pod innym imieniem przez trzy domy, nocuje u każdej pary gospodarzy i z tych odwiedzin rodzą się przodkowie niewolnych, wolnych i możnych. Utwór ten wygląda na próbę uzasadnienia istniejącego porządku społecznego, a jego wiek i związek z resztą przekazu pozostają przedmiotem trwającego od dawna sporu wśród czytających te teksty.

Morze Njorda jest przestrzenią gospodarczą dla mieszkańców fiordów, nie miejscem grozy. Bóg ten dba o obfite połowy i bezpieczną żeglugę wzdłuż wybrzeża. Jego opieka ma praktyczne znaczenie: sukces mierzony jest ilością złowionych ryb i sprzedanych towarów. To bóg rybaków i kupców, strzegący ich przed jesiennymi sztormami. Siedziba Njorda nawiązuje do miejsc cumowania statków.

Wojna między Wanami a asami zakończyła się wymianą zakładników, która była kluczowym momentem w historii północnych wierzeń. Njord przeszedł na stronę asów i tam pozostał jako część układu dyplomatycznego. To wydarzenie jest jedynym wyraźnym śladem pamięci o dwóch różnych zespołach bóstw, a nie o jednym zwartym panteonie od początku.

Małżeństwo z Skadi kończy się rozejściem i to jedna z niewielu opowieści o codzienności bogów. Ona nie może spać przy szumie fal i krzyku mew, on nie znosi wycia wilków w górach, więc próba mieszkania na przemian w dwóch domach zawodzi. Historia bywa czytana jako obraz zderzenia dwóch sposobów życia: wybrzeża i wnętrza kraju, rybaka i myśliwego, dwóch gospodarek obok siebie.

W Szwecji urodzaj i pokój były nierozerwalnie powiązane, ponieważ jedno bez drugiego nie istniało w lokalnej gospodarce. Bóstwo miało wpływ na słońce, deszcz i plony, gwarantując dobrobyt całemu krajowi. Z tego powodu łączono je z władzą królewską — dobre lata świadczyły o dobrym panowaniu, a rody rządzące Szwecją wywodziły od niego swoje pochodzenie.

W dawnych mitach północy Freja – bogini miłości i urodzaju – miała symbole ukazujące jej naturę: zwinięty okręt jak chusta, świecący nocą dzik ze złotą szczeciną oraz magiczny miecz, który sam walczył. Te symbole odzwierciedlały różne aspekty jej mocy. Freja oddała miecz za olbrzymkę, co wpłynęło na dzień końca świata, gdy bóg stanął do walki bez tej broni. Opowieść o zalotach Freji należy do najstarszej poezji północy.

Kult Freja manifestował się w fizycznych praktykach obrzędowych, takich jak wożenie jego wizerunku po okolicy wiosną oraz ofiary ze zwierząt — przede wszystkim świń i koni. Obchody były związane z rocznym cyklem. Z przedstawień figuralnych wyłania się męski aspekt Freja, co znajduje potwierdzenie w relacjach średniowiecznych kronikarzy. Mimo że pisali oni jako chrześcijanie, zachowały się opisy obcych im zwyczajów, choć bez sympatii do nich.

Połowa poległych wojowników trafia do Odyna, a połowa na pole należące do Freji. Nie ma wyjaśnienia, według jakiego klucza dokonuje się ten podział. Freja, bogini związana z pożądaniem i płodnością, również uczestniczy w śmierci wojennej. Taki podział wydaje się dziwny tylko przy próbie przypisania każdemu bóstwu jednej, czystej dziedziny, na wzór późniejszych mitologii.

Naszyjnik zdobyty od kowali i płaszcz z sokolich piór pożyczany innym bogom są dla niej tak samo ważne jak czyny, które wykonuje. Jej wóz ciągnięty jest przez koty, a dzik towarzyszy jej w podróżach. Gdy mąż o imieniu Ód znika ze świata, bogini rozpoczyna poszukiwania i płacze złotymi łzami. Wątek nieobecnego męża pozostaje jednak ledwie naszkicowany w źródłach i nigdy nie zostaje domknięty żadnym wyjaśnieniem.

Sztuka wieszcza wiąże się z nią bezpośrednio. Przekaz mówi, że to Wanowie znali tę praktykę i że ona nauczyła jej asów, w tym samego Odyna, co stawia ją w roli nauczycielki wobec naczelnika panteonu. Element ten łączy się z tym, co wiadomo o pozycji wieszczek w społecznościach północy, i należy do rzadkich miejsc, gdzie mit i praktyka opisywane są zgodnie.

W siedzibie bogów, po zbrodni popełnionej przez asów, odbywa się rozprawa prawna. Córka przybywa w zbroi, domagając się odszkodowania za śmierć ojca. Strony negocjują warunki ugody: mąż i śmiech jako rekompensata. Wybiera Njorda po stopach, licząc na pięknego boga. Loki wprowadza ją w zakłopotanie sztuczką, która wywołuje rozbawienie i brak powagi w źródłach.

Góry, śnieg i łowy tworzą jej stały zestaw. Narty i łuk pojawiają się przy niej regularnie, a jedno z określeń nazywa ją boginią chodzącą po śniegu. Po rozstaniu z mężem wraca w swoje strony i tam mieszka; nie zostaje wygnana ani ukarana. Postać taka pokazuje, że granica między asami a olbrzymami była przejściowa i że przechodzenie na drugą stronę bywało trwałe.

Zbrodnie Lokiego domykają historię jego kary w wykonaniu żony Baldra. Jadowity wąż zawieszony nad jego twarzą służy jako odpłata za udział w śmierci męża i dawnych zniewagach, zgodnie z prawnym pojęciem odwetu, które rozpoczęło jej przygodę wśród bogów. Odpłata otwiera i zamyka cały jej mitologiczny wątek w nordyckiej tradycji.

Pochodzenie stawia go poza obydwoma rodami. Ojciec jest olbrzymem, matki źródła nie tłumaczą, a miejsce wśród asów bierze się z przysięgi zawartej z Odynem, nie z pokrewieństwa. Bycie bratem przez przysięgę było na północy relacją prawną i mocną, ale ustanowioną, nie odziedziczoną. Ta jedna okoliczność tłumaczy więcej niż wszystkie późniejsze próby zrobienia z niego wcielonego zła, podejmowane od średniowiecza po dzisiejsze filmy.

Loki, postać z mitologii nordyckiej, nieustannie powiela schemat przynoszenia straty i zagrożenia. Chcąc naprawić wyrządzone szkody, doprowadza do zdobycia przez bogów cennych przedmiotów, takich jak młot, włócznia, złote włosy czy koń o ośmiu nogach. Trudno określić, czy jest przeszkodą, czy warunkiem posiadania tych dóbr przez bogów, gdyż szkoda i zysk idą u niego w parze.

Przełom następuje wraz ze śmiercią Baldra. Od tego momentu opowieść staje się liniowa: nie ma odrodzenia, jest pościg, sieć, jaskinia i więzy. Dzieci przypisywane Lokiemu — wilk, wąż oraz pani zmarłych — dopełniają tego obrazu. Ważne jest, by pamiętać, że znamy tę historię głównie z jednego, późnego źródła, które ustawiło każdą scenę jako krok w stronę końca świata. Starsza poezja nie buduje takiego ciągu zdarzeń.

Podwójność nazwy jest tu punktem wyjścia. To samo słowo oznacza panią krainy i samą krainę, a języki germańskie zachowały je w wyrazie oznaczającym później chrześcijańskie piekło, co zaciera pierwotny sens. Zmarli schodzą na dół nie za karę i nie po nagrodę; idą tam ci, którzy odeszli ze starości i z choroby, czyli w praktyce prawie wszyscy mieszkańcy dawnej północy. Droga w dół była zatem drogą zwyczajną.

Postać opisano skąpo i mocno. Jedna połowa ciała ma barwę żywą, druga jest sina jak u zmarłego; siedzi w swojej hali, przyjmuje przybyłych i nie targuje się o warunki. W historii Baldra to ona stawia cenę powrotu i to ona zatrzymuje go, gdy cena nie zostaje zapłacona. Trudno znaleźć w tym opisie okrucieństwo; jest raczej urzędowa nieustępliwość osoby pilnującej umowy.

Kraina wygląda na chłodną i cichą, bez ognia i bez tortur. Późniejsze zapisy dokładają jej mury, bramę, rzekę oraz psa strzegącego wejścia, a osobno wspominają miejsce dla krzywoprzysięzców i zabójców, które bywa mylone z całością. Rozdzielenie tych dwóch rzeczy jest ważne, bo właśnie z ich pomieszania wzięło się wyobrażenie nordyckiego zaświatu jako miejsca męki i wiecznego ognia. Dawny obraz był chłodniejszy i znacznie mniej dramatyczny.