A było takOsoba rozumiana jako właściwość rzeczy i zwierzęcia — a nie duch zamieszkujący przedmiot ani martwa materia.

Rdzeń ten kreuje pojęcie „tego bytu” lub „osoby będącej tym”. Występuje u ludzi, zwierząt, jezior, wiatru i narzędzi. Nie stanowi on ducha zamieszkującego przedmiot, lecz sam przedmiot jako istotę rozumiany.

Praktyczne konsekwencje są znaczące: polowanie to nie po prostu zdobywanie, lecz układ zawierany między dwiema istotami. Zwierzę poddaje się zabiciu tylko wtedy, gdy myśliwy przestrzegał reguł, a nie dlatego, że był silniejszy.

Stąd bierze się cały zbiór reguł, o którym mówi ten dział: co wolno powiedzieć po zabiciu, jak postąpić z kośćmi, czym napoić martwą fokę. To nie są przesądy, tylko warunki umowy.

Europejski podział na materię i ducha nie znajduje odpowiednika w tej kulturze, a próba narzucenia go prowadzi do błędnego obrazu — albo nadmiernej duchowości, albo pozbawionego znaczenia zwyczaju.

Skąd wiemyWspólny rdzeń słów oznaczających powietrze, pogodę, świat i zdolność rozumienia w językach inuickich.

Ten sam rdzeń daje słowa oznaczające powietrze i pogodę, przestrzeń na zewnątrz, świat jako całość oraz zdolność rozumienia. Dziecko, które dorasta do rozumu, dostaje słowo zbudowane na tym samym rdzeniu.

Dla osoby polegającej na polowaniu w otwartej przestrzeni, pogoda decyduje o wszystkim i jest nieprzerwanym odczytem. Powiązanie jej z rozumieniem świata nie jest poetyckie, ale opisem umiejscowienia tej zdolności.

Z pojęciem tym wiąże się postać zwana panem powietrza, która reaguje na złamanie zasad pogorszeniem pogody. Kara nie jest tu wymierzana z gniewu; jest to po prostu skutek, tak jak skutkiem jest przemoczone ubranie.

Dziś ten sam wyraz bywa stosowany w rozmowach na temat zmian klimatu przez osoby, których bezpośrednio dotyka ta kwestia – mówiąc, że pogoda utraciła swoją przewidywalność, co oznacza, iż świat stracił zdolność rozumienia. Nie jest to gra słowna.

A było takIstoty pomocnicze bez stałego znaku dodatniego lub ujemnego, przełożone w piśmiennictwie misyjnym jako demony.

Specjalista pracuje nie sam, tylko z istotami, które do niego przyszły albo które zdobył. Bywają w postaci zwierząt, ludzi o nienaturalnych cechach, przedmiotów. Każdy ma własny zestaw i własne imiona dla nich.

Ich charakter nie dzieli się na dobry i zły. Istota użyta przeciw komuś jest szkodliwa dla niego, a pomocna dla tego, kto ją posłał. Ocena należy do sytuacji, nie do istoty.

Po otrzymaniu zadania słowo to zaczęto odtąd rozumieć jako „demon” i w tym kontekście znalazło się ono w tłumaczeniach Pisma. Współcześnie nazwa stolicy jednego z regionów zawiera ten sam rdzeń w jego pierwotnym znaczeniu, podczas gdy ten sam rdzeń w przekładzie biblijnym niesie ze sobą sens odmienny.

Ten przykład ukazuje, jak tłumaczenie wpływa na zmianę wartości słowa, pozostawiając je jednak w obiegu językowym i nie ingerując w ludzkie przekonania.

Skąd wiemyPowtarzalne przypisanie istot do konkretnych zagrożeń terenowych: krawędzi lodu, bezdroża, marnotrawstwa pokarmu.

Mówi się o istocie zamieszkującej pod krawędzią lodu, pokrytej łuskami skóry i okrytej kapturem z ptasich skórek, która chwyta samotne dzieci zbliżające się do wody i porywa je pod lód.

Krawędź lodu stanowi najgroźniejsze miejsce tego świata: lód jest tam delikatny, prąd wodny silny, a kontakt z wodą o temperaturze bliskiej zeru daje jedynie kilka minut. Dziecko nie potrafi ocenić tych warunków za pomocą swoich zmysłów.

Opowieść jest więc przepisem, tylko zapisanym w formie, którą dziecko zapamięta i której posłucha bez tłumaczenia. Zakaz w postaci zdania „nie chodź tam sam” działa gorzej i to jest obserwacja, nie domysł.

Podobnych istot jest więcej i każda pilnuje innego zagrożenia: jedna zabiera tych, którzy zbyt długo patrzą w tundrę i gubią drogę, inna karze marnowanie mięsa. Zbiór tych opowieści jest w istocie zbiorem zasad przetrwania.

Skąd wiemyPowtarzalność opowieści na całym obszarze inuickim przy różnicach wersji między osadami; jej zgodność z kilkoma obserwacjami nieba naraz.

Opowieść znana na całym obszarze mówi o rodzeństwie: brat przychodzi do siostry po ciemku, ona rozpoznaje go po smudze sadzy, którą mu zostawiła na twarzy, i ucieka z płonącą pochodnią w górę. On goni ją ze swoją, słabiej palącą się.

Stąd wynika wszystko, co widać na niebie: dlaczego jedno świeci mocno, a drugie słabo, dlaczego się gonią i nie spotykają, i dlaczego na twarzy jednego z nich widać ciemne plamy.

Jest to rzadki przypadek, gdy opowieść tłumaczy naraz kilka niezależnych obserwacji i robi to spójnie. Nie musi być prawdziwa, żeby być dobrą konstrukcją — a jest lepiej zbudowana niż niejedna z naszych.

Wersje różnią się między osadami i to jest reguła na całym tym obszarze. Nie było tu instytucji pilnującej jednej wersji, więc każda okolica ma swoją.

Skąd wiemyZachowane ubrania z przyszytymi przedmiotami i opisy doboru według cech zwierzęcia; udokumentowane odbieranie ich przez misje.

Do ubrania, zwłaszcza dziecięcego, przyszywano drobne przedmioty: pazur, dziób, ząb, kawałek skóry określonego zwierzęcia. Każdy z nich miał przenieść na noszącego cechę tego zwierzęcia: czujność, wytrwałość, umiejętność nurkowania.

Wybierano je przy narodzinach, często z rekomendacją specjalisty, nosząc przez długie lata. Kurtka dziecka była więc przystrojona licznymi takimi elementami, a każdy z nich miał uzasadniony powód swojej obecności.

Zasada jest ta sama, co przy imieniu: przez przedmiot przechodzi na człowieka coś, co do niego wcześniej nie należało. Dział opowiada o tym przy imieniu, a tutaj widać to w postaci rzeczy, którą można wziąć do ręki.

Misjonarze usiłowali wyeliminować te przedmioty, co skutkowało tym, że wiele z nich trafiło do kolekcji właśnie tą drogą. Obecnie ponownie są popularne jako znak przynależności, a nie element ubrania.