Atlas · etap ósmy
Mity i eposyNie lista lektur, tylko sieć — te same postacie i motywy wracają w opowieściach, które dzieli tysiąc lat
Eposy czyta się zwykle po kolei, jeden po drugim, każdy jako osobny świat. Tymczasem te same postacie, przedmioty i motywy wracają w nich raz po raz, a niektóre wędrują między kulturami tak wyraźnie, że pokrewieństwo nie budzi sporu. Ta strona nie jest listą lektur, tylko siecią: wybierasz cokolwiek i idziesz dalej po połączeniach.
87 haseł w sieci 14 eposów 19 haseł w więcej niż jednej opowieści
Podpis tej strony
Chodzenie po sieci
Wybierz dowolne hasło, a stanie na środku, otoczone tym, z czym się łączy. Kliknięcie sąsiada przesuwa środek na niego, więc po sieci się chodzi, a nie ogląda się jej z góry. Pod spodem stoi lista eposów, w których dane hasło występuje — i to ona jest tu najciekawsza, bo najczęściej jest ich więcej niż jeden.
Sedno tej strony
Motywy wędrowne
Motywy przekrojowe to sedno tej strony. Potop, zejście do krainy zmarłych, walka z wodnym chaosem, nieosiągalna nieśmiertelność — wracają w opowieściach, które dzieli tysiące kilometrów i setki lat. Czasem to zapożyczenie, czasem wspólne dziedzictwo, a czasem po prostu podobna odpowiedź na to samo pytanie; przy każdym mówimy, na ile to wiadomo.
Czternaście opowieści z dziewięciu kręgów
Eposy
Czternaście opowieści z dziewięciu kręgów kulturowych. Przy każdej podajemy nie tylko czas powstania, ale i to, kiedy została ZAPISANA — bo w połowie przypadków dzieli je kilka stuleci, a czasem tysiąclecie, i to zmienia status tekstu jako świadectwa.
Gilgamesz
Opowieść o królu Uruk, przyjaźni z Enkidu i wyprawie po nieśmiertelność, która kończy się jej utratą.
Kiedy powstałwersje od III do I tysiąclecia p.n.e.
Kiedy zapisanytabliczki klinowe, wersja standardowa z I tysiąclecia
Enuma elisz
Opowieść o powstaniu świata z ciała pokonanej Tiamat i o wyniesieniu Marduka na króla bogów.
Kiedy powstałII tysiąclecie p.n.e.
Kiedy zapisanysiedem tabliczek
Atrahasis
Opowieść o stworzeniu ludzi do pracy, o hałasie, który zmęczył bogów, i o potopie zesłanym, żeby ich uciszyć.
Kiedy powstałII tysiąclecie p.n.e.
Kiedy zapisanytabliczki babilońskie
Zejście Inanny
Bogini schodzi do krainy siostry, przechodzi siedem bram, traci przy każdej część stroju i wraca za cenę zastępcy.
Kiedy powstałIII tysiąclecie p.n.e.
Kiedy zapisanytabliczki sumeryjskie
Cykl Baala
Walka boga burzy z morzem i ze śmiercią, z pałacem jako nagrodą i z rocznym rytmem powrotu.
Kiedy powstałII tysiąclecie p.n.e.
Kiedy zapisanytabliczki z Ugaritu, odkryte w 1929
Iliada
Kilkadziesiąt dni dziesiątego roku wojny pod Troją, osnutych wokół gniewu jednego człowieka.
Kiedy powstałVIII wiek p.n.e.
Kiedy zapisanyustnie, spisana później
Odyseja
Powrót do domu przez dziesięć lat, potwory, wyspy i jedno zejście do krainy zmarłych.
Kiedy powstałVIII wiek p.n.e.
Kiedy zapisanyustnie, spisana później
Teogonia
Rodowód bogów od pustki po Olimp, z dwoma kolejnymi obaleniami ojca przez syna.
Kiedy powstałprzełom VIII i VII wieku p.n.e.
Kiedy zapisanypoemat przypisany Hezjodowi
Eneida
Droga uchodźcy z płonącej Troi do Italii, pomyślana jako uzasadnienie rzymskiego początku.
Kiedy powstałI wiek p.n.e.
Kiedy zapisanypoemat Wergiliusza
Mahabharata
Spór o tron między dwiema gałęziami rodu, rozrośnięty w największy epos świata i mieszczący w sobie osobne traktaty.
Kiedy powstałod IV wieku p.n.e. do IV wieku n.e.
Kiedy zapisanysanskryt, narastała stuleciami
Ramajana
Wygnanie, porwanie żony i wyprawa po nią, opowiedziane jako wzór powinności i wierności.
Kiedy powstałod IV wieku p.n.e.
Kiedy zapisanysanskryt, przypisana Walmikiemu
Kojiki
Zapis mitów o powstaniu wysp i bogów, zebrany po to, żeby uporządkować przeszłość panującego rodu.
Kiedy powstałspisane w 712 roku
Kiedy zapisanyna polecenie dworu
Táin i cykl ulsterski
Wyprawa po byka i obrona brodu przez jednego wojownika; między światem opisanym a zapisem leży ponad tysiąc lat.
Kiedy powstałświat opisany: epoka żelaza
Kiedy zapisanyrękopisy od XII wieku, spisane przez mnichów
Edda poetycka i prozaiczna
Pieśni o bogach i bohaterach oraz podręcznik poetycki, który je porządkuje — spisane dwa wieki po chrzcie.
Kiedy powstałmateriał starszy, zapis XIII wiek
Kiedy zapisanyIslandia, już chrześcijańska
Cztery rzeczy, które psują najwięcej
Co się tu najczęściej myli
Cztery rzeczy, które przy mitach porównawczych psują najwięcej.
Dwie opowieści mogą być podobne, bo jedna wzięła od drugiej, bo obie mają wspólnego przodka albo bo ludzie w podobnej sytuacji wpadają na podobny pomysł. Te trzy przyczyny wymagają zupełnie różnych dowodów i nie wolno ich mieszać.
Cykle irlandzkie i Edda opisują świat przedchrześcijański, ale zostały spisane przez chrześcijan wieki później. To nie unieważnia ich wartości, tylko zmienia rodzaj świadectwa.
Dziewiętnasto- i dwudziestowieczne próby sprowadzenia wszystkich opowieści do jednego schematu działają tylko wtedy, gdy się je przycina. Przycinanie zwykle wycina to, co w danej tradycji najciekawsze.
Poemat jest dziełem literackim o własnych regułach: skraca, wyolbrzymia i porządkuje. Bóg w eposie zachowuje się tak, jak wymaga tego opowieść, a nie jak wymagał tego kult.